Kanser, vücuttaki hücrelerin kontrolsüz çoğalması sonucu ortaya çıkan ciddi bir hastalıktır. Normal hücreler düzenli bir şekilde bölünürken, kanser hücreleri bu düzeni kaybeder ve anormal biçimde büyüyerek tümörlere yol açabilir. İyi huylu tümörlerin aksine kötü huylu tümörler (kanser), doku ve organlara yayılarak fonksiyon bozukluklarına neden olabilir, metastaz yaparak vücudun diğer bölgelerine sıçrayabilir ve yaşamı tehdit edebilir. Erken evrede tanı konulan kanserlerde tedavi başarı oranı oldukça yüksektir.
Dünya genelinde kanser, kalp ve damar hastalıklarından sonra sebepleri bilinen ölümler arasında ikinci sırada yer almakta olup önemli bir halk sağlığı sorunudur. Yüksek ölüm oranları, aile ve toplum üzerindeki sosyal etkileri, yüksek tedavi maliyetleri, sağlık sistemine ekonomik yükü, erken tanı konulmadığında tedavi şansının azalması ve kaliteli yaşam süresinde düşüşe yol açması nedeniyle kanser mücadelesi büyük önem taşımaktadır.
Kanserden korunmada kaçınılması gereken başlıca risk faktörleri şunlardır:
- Tütün ve tütün ürünleri kullanımı (sigara ve dumansız ürünler dahil)
- Fazla kilolu/obez olmak
- Yetersiz meyve-sebze tüketimi ve sağlıksız beslenme
- Fiziksel aktivite eksikliği
- Alkol kullanımı
- Hepatit, HPV, HIV gibi kanserojen enfeksiyonlar
- İyonlaştırıcı ve ultraviyole radyasyona maruziyet
- Kentsel hava kirliliği ve katı yakıt kullanımına bağlı iç mekan hava kirliliği
- Mesleki kanserojenlere maruziyet
Tütün kullanımı, kansere bağlı ölümlerin yaklaşık %22’sinden sorumlu olup en önemli risk faktörüdür. Akciğer kanserinin yanı sıra yemek borusu, mesane, böbrek, pankreas, mide ve rahim ağzı kanserleriyle de ilişkilidir. Her yaşta tütün kullanımının bırakılması yaşam kalitesi ve süresini olumlu yönde etkiler. Obezite, birçok kanser türünün (bağırsak, meme, rahim, yumurtalık, pankreas, yemek borusu, böbrek, karaciğer, safra kesesi) riskini artırırken tedaviye yanıtı azaltmakta ve ölüm oranlarını yükseltmektedir. Sağlıklı kilo korunması ve düzenli fiziksel aktivite kanser riskini önemli ölçüde düşürmektedir. Alkol tüketimi ise sindirim ve boşaltım sistemi kanserleriyle bağlantılıdır.
Cilt kanseri gibi sık görülen kanser türlerinde güneşten koruyucu önlemler (güneşten kaçınma, koruyucu giysiler, güneş kremi kullanımı) riski büyük oranda azaltmaktadır. Kanserojen maddelere maruziyet riski taşıyan meslek gruplarında iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulması da korunmada kritik bir stratejidir. Uluslararası Kanser Araştırmaları Kurumu (IARC), çevresel ve yaşam tarzı faktörlerinin küresel kanser yükünün yaklaşık %50’sine katkıda bulunduğunu belirtmektedir. Ülkemizde her yıl yaklaşık 240 bin kanser tanısı konulmakta olup, 2045 yılında bu sayının 419 bine ulaşması öngörülmektedir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve önleyici tedbirlerle 2045’te beklenen en az 210 bin kanser vakasının önüne geçmek mümkündür.
Ülkemizde Ücretsiz Kanser Tarama Programları DSÖ, Ulusal Kanser Danışma Kurulu ve uluslararası yayınlar doğrultusunda; meme, kalın bağırsak ve rahim ağzı kanserleri başta olmak üzere toplumun kaynaklarına uygun tarama programları yürütülmektedir. Bu taramalar ücretsiz olarak şu merkezlerde yapılmaktadır
- Aile Sağlığı Merkezleri (ASM)
- Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM)
- Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM)
- Mobil Kanser Tarama Araçları (Mobil KETEM)
Fırsatçı taramalar ise 2. ve 3. basamak sağlık kuruluşlarında gerçekleştirilmektedir.
4 Şubat Dünya Kanser Günü Her yıl 4 Şubat’ta kutlanan Dünya Kanser Günü, Uluslararası Kanser Kontrol Örgütü (UICC) öncülüğünde 2005’ten bu yana küresel çapta düzenlenmektedir. Temel amaçları şunlardır:
- Kanser konusunda toplumsal farkındalığı artırmak
- Yanlış bilgi ve önyargıları azaltmak
- Önlenebilir kanser ölümlerinin önüne geçmek
- Kurumları ve bireyleri somut eyleme teşvik etmek
- Eşit, erişilebilir ve sürdürülebilir kanser kontrol hizmetlerini desteklemek
2025–2027 Dünya Kanser Günü Teması: “Benzersizliğimizle Biriz” Bu tema, kanserle mücadele eden her bireyin yolculuğunun kendine özgü olduğunu vurgularken, bu farklılıkların umut, dayanıklılık ve insani duygular etrafında insanları birleştirdiğini ifade etmektedir. Her hikâye benzersiz olsa da empati ve dayanışmayı güçlendiren ortak bir bağ oluşturur.
4 Şubat Dünya Kanser Günü vesilesiyle tüm halkımızı kanseri önlemeye yönelik adımlar atmaya davet ediyoruz. Sigara ve alkol bırakma desteği, beslenme danışmanlığı, sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazanma ve ücretsiz kanser taramaları için en yakın Aile Sağlığı Merkezi, KETEM, Sağlıklı Hayat Merkezi veya Mobil KETEM birimlerine başvurabilirsiniz.
“Kanserden Korunmak Herkesin Hakkıdır.”“Kanserde Erken Teşhis Hayat Kurtarır.”